-
Sadrazamv4
ig:sadrazam_v4 tg: Sadrazam.spy
🚀 BAŞTAN SONA RUST DİLİ BÖLÜM-2: Değişkenler, Mutability ve Veri Tipleri 🦀
Selamlar! Serimizin 2. bölümüne hoş geldiniz.
İlk bölümde ortam kurulumunu yapıp Cargo ile tanışmıştık. Bu bölümde ise Rust’ın en temel ama diğer dillerden oldukça farklı olan yapısını inceleyeceğiz: Değişkenler, Değiştirilebilirlik (Mutability) ve Veri Tipleri.
---
📌 1. Değişkenler ve Immutable (Değiştirilemez) Yapı 🔒
Rust'ı diğer bir çok dilden ayıran ilk büyük fark şudur: Rust'ta değişkenler varsayılan (default) olarak değiştirilemezdir (immutable).
Bir değişken tanımlamak için `let` anahtar kelimesi kullanılır.
fn main() {
let x = 5;
println!("x'in değeri: {}", x);
// x = 6; // <-- BU SATIR HATA VERİR!
}
Eğer yukarıdaki kodda `x = 6;` yorumunu kaldırıp derlemeye çalışırsanız, Rust derleyicisi size şu hatayı dönecektir:
`cannot assign twice to immutable variable x`
Neden Varsayılan Olarak Immutable?
• Güvenlik: Yanlışlıkla bir değişkenin değerinin değiştirilmesini engeller.
• Paralel Programlama: Thread'ler arası veri paylaşımında race condition (yarış durumu) riskini ortadan kaldırır.
---
🔄 2. Değiştirilebilirlik: `mut` Anahtar Kelimesi 🛠️
Bir değişkenin değerini daha sonra değiştirmemiz gerekiyorsa, bunu açıkça belirtmemiz gerekir. Bunun için `mut` (mutable) kelimesini ekleriz:
fn main() {
let mut y = 10;
println!("y'nin ilk değeri: {}", y);
y = 15; // Artık sorunsuz çalışır!
println!("y'nin yeni değeri: {}", y);
}
---
📌 3. Sabitler (Constants) 🛑
Sabitler de değerleri değiştirilemeyen yapılardır ancak `let` ile tanımlanan immutable değişkenlerden farklıdırlar:
1. `mut` kelimesiyle birlikte kullanılamazlar.
2. `const` anahtar kelimesi ile tanımlanırlar.
3. Veri tipini belirtmek ZORUNDASINIZDIR.
4. Yalnızca derleme zamanında hesaplanabilir ifadeler alabilirler (fonksiyon çağrısı sonucu atanamaz).
const UC_YUZ_ELLI: u32 = 350;
const SAAT_SANIYE: u32 = 60 * 60;
---
👥 4. Gölgeleme (Shadowing) 👤
Rust, aynı isimle tekrar değişken tanımlamamıza izin verir. Buna Shadowing denir. İlk değişken, ikincisi tarafından "gölgelenir".
fn main() {
let x = 5;
let x = x + 1; // x artık 6 oldu
{
let x = x * 2; // Bu blok içinde x = 12
println!("İç bloktaki x: {}", x);
}
println!("Dış bloktaki x: {}", x); // x halen 6
}
Shadowing ile `mut` Arasındaki Fark:
Shadowing yaparken `let` kelimesini tekrar kullandığımız için değişkenin veri tipini değiştirebiliriz:
let spaces = " "; // &str tipi (metin)
let spaces = spaces.len(); // usize tipi (sayı) -> Geçerli!
// mut ile bunu yapamazsınız:
// let mut spaces = " ";
// spaces = spaces.len(); // HATA! Tip değişemez.
---
📊 5. Veri Tipleri (Data Types) 🧬
Rust, statically typed (statik tipli) bir dildir. Derleyici, her değişkenin tipini derleme zamanında bilmelidir. Çoğu zaman tip çıkarımı (type inference) yapabilir.
Veri tipleri iki ana kategoriye ayrılır: Scalar (Tekil) ve Compound (Bileşik).
A. Scalar (Tekil) Tipler
Tek bir değeri temsil ederler.
1. Tam Sayılar (Integers)
İşaretli (signed - `i`) ve İşaretsiz (unsigned - `u`) olmak üzere ikiye ayrılır.
- 8-bit : i8 / u8
- 16-bit : i16 / u16
- 32-bit : i32 / u32 (Default)
- 64-bit : i64 / u64
- 128-bit: i128 / u128
- Mimari : isize / usize
> `isize` ve `usize`, programın çalıştığı bilgisayar mimarisine göre 32-bit veya 64-bit olur (Örn: bellekte indeksleme yaparken `usize` kullanılır).
2. Ondalıklı Sayılar (Floating-Point)
`f32` ve `f64` tipleri vardır. Varsayılan tip `f64`’tür.
let x = 2.0; // f64
let y: f32 = 3.0; // f32
3. Mantıksal Tip (Boolean)
`true` veya `false` değerini alır. 1 byte büyüklüğündedir.
let t = true;
let f: bool = false;
4. Karakter Tipi (Char)
4 byte büyüklüğündedir ve Unicode karakterleri temsil eder (Tek tırnak `'` ile yazılır).
let c = 'z';
let z: char = 'ℤ';
let heart_eyed_cat = '😻'; // Unicode destekler!
---
B. Compound (Bileşik) Tipler
Birden fazla değeri tek bir tip altında toplar.
1. Tuple (Demet)
Farklı tiplerdeki birden fazla değeri bir arada tutar. Sabit uzunluktadır.
fn main() {
let tup: (i32, f64, u8) = (500, 6.4, 1);
// Destructuring (Elemanlara ayırma)
let (x, y, z) = tup;
println!("y değeri: {}", y);
// Indeks ile erişim
let beş_yüz = tup.0;
let altı_nokta_dört = tup.1;
}
2. Array (Dizi)
Aynı tipteki birden fazla değeri bir arada tutar. Uzunluğu sabittir. (Dinamik uzunluk için ileride `Vector` konusunu göreceğiz).
fn main() {
let a = [1, 2, 3, 4, 5];
let b: [i32; 5] = [1, 2, 3, 4, 5]; // Tip ve eleman sayısı belirtme
let c = [3; 5]; // [3, 3, 3, 3, 3] oluşturur.
// Elemana erişim
let birinci = a[0];
}
> Güvenlik Notu: Eğer Rust'ta bir dizinin sınırları dışındaki bir indekse erişmeye çalışırsanız (örn: 5 elemanlı dizide `a[10]`), program derlenir ama çalışma zamanında panic verir (runtime panic). Bellek ihlaline izin verilmez!
---
📝 Bölüm Özeti ve Gelecek Bölüm 🔮
Bu bölümde Rust'ın bellek güvenliği felsefesinin temellerini oluşturan mutability mantığını, değişken gölgeleme (shadowing) mekanizmasını ve temel veri tiplerini inceledik.
👉 Bölüm 3'te Bizi Ne Bekliyor?
• Fonksiyonlar (Functions) ve Parametreler
• Expressions (İfadeler) vs Statements (D
eyimler)
• Akış Kontrolleri (`if / else`, `loop`, `while`, `for`)
Sorularınızı konu altından iletebilirsiniz. Bir sonraki bölümde görüşmek üzere! 🦀✨
Selamlar! Serimizin 2. bölümüne hoş geldiniz.
İlk bölümde ortam kurulumunu yapıp Cargo ile tanışmıştık. Bu bölümde ise Rust’ın en temel ama diğer dillerden oldukça farklı olan yapısını inceleyeceğiz: Değişkenler, Değiştirilebilirlik (Mutability) ve Veri Tipleri.
---
📌 1. Değişkenler ve Immutable (Değiştirilemez) Yapı 🔒
Rust'ı diğer bir çok dilden ayıran ilk büyük fark şudur: Rust'ta değişkenler varsayılan (default) olarak değiştirilemezdir (immutable).
Bir değişken tanımlamak için `let` anahtar kelimesi kullanılır.
fn main() {
let x = 5;
println!("x'in değeri: {}", x);
// x = 6; // <-- BU SATIR HATA VERİR!
}
Eğer yukarıdaki kodda `x = 6;` yorumunu kaldırıp derlemeye çalışırsanız, Rust derleyicisi size şu hatayı dönecektir:
`cannot assign twice to immutable variable x`
Neden Varsayılan Olarak Immutable?
• Güvenlik: Yanlışlıkla bir değişkenin değerinin değiştirilmesini engeller.
• Paralel Programlama: Thread'ler arası veri paylaşımında race condition (yarış durumu) riskini ortadan kaldırır.
---
🔄 2. Değiştirilebilirlik: `mut` Anahtar Kelimesi 🛠️
Bir değişkenin değerini daha sonra değiştirmemiz gerekiyorsa, bunu açıkça belirtmemiz gerekir. Bunun için `mut` (mutable) kelimesini ekleriz:
fn main() {
let mut y = 10;
println!("y'nin ilk değeri: {}", y);
y = 15; // Artık sorunsuz çalışır!
println!("y'nin yeni değeri: {}", y);
}
---
📌 3. Sabitler (Constants) 🛑
Sabitler de değerleri değiştirilemeyen yapılardır ancak `let` ile tanımlanan immutable değişkenlerden farklıdırlar:
1. `mut` kelimesiyle birlikte kullanılamazlar.
2. `const` anahtar kelimesi ile tanımlanırlar.
3. Veri tipini belirtmek ZORUNDASINIZDIR.
4. Yalnızca derleme zamanında hesaplanabilir ifadeler alabilirler (fonksiyon çağrısı sonucu atanamaz).
const UC_YUZ_ELLI: u32 = 350;
const SAAT_SANIYE: u32 = 60 * 60;
---
👥 4. Gölgeleme (Shadowing) 👤
Rust, aynı isimle tekrar değişken tanımlamamıza izin verir. Buna Shadowing denir. İlk değişken, ikincisi tarafından "gölgelenir".
fn main() {
let x = 5;
let x = x + 1; // x artık 6 oldu
{
let x = x * 2; // Bu blok içinde x = 12
println!("İç bloktaki x: {}", x);
}
println!("Dış bloktaki x: {}", x); // x halen 6
}
Shadowing ile `mut` Arasındaki Fark:
Shadowing yaparken `let` kelimesini tekrar kullandığımız için değişkenin veri tipini değiştirebiliriz:
let spaces = " "; // &str tipi (metin)
let spaces = spaces.len(); // usize tipi (sayı) -> Geçerli!
// mut ile bunu yapamazsınız:
// let mut spaces = " ";
// spaces = spaces.len(); // HATA! Tip değişemez.
---
📊 5. Veri Tipleri (Data Types) 🧬
Rust, statically typed (statik tipli) bir dildir. Derleyici, her değişkenin tipini derleme zamanında bilmelidir. Çoğu zaman tip çıkarımı (type inference) yapabilir.
Veri tipleri iki ana kategoriye ayrılır: Scalar (Tekil) ve Compound (Bileşik).
A. Scalar (Tekil) Tipler
Tek bir değeri temsil ederler.
1. Tam Sayılar (Integers)
İşaretli (signed - `i`) ve İşaretsiz (unsigned - `u`) olmak üzere ikiye ayrılır.
- 8-bit : i8 / u8
- 16-bit : i16 / u16
- 32-bit : i32 / u32 (Default)
- 64-bit : i64 / u64
- 128-bit: i128 / u128
- Mimari : isize / usize
> `isize` ve `usize`, programın çalıştığı bilgisayar mimarisine göre 32-bit veya 64-bit olur (Örn: bellekte indeksleme yaparken `usize` kullanılır).
2. Ondalıklı Sayılar (Floating-Point)
`f32` ve `f64` tipleri vardır. Varsayılan tip `f64`’tür.
let x = 2.0; // f64
let y: f32 = 3.0; // f32
3. Mantıksal Tip (Boolean)
`true` veya `false` değerini alır. 1 byte büyüklüğündedir.
let t = true;
let f: bool = false;
4. Karakter Tipi (Char)
4 byte büyüklüğündedir ve Unicode karakterleri temsil eder (Tek tırnak `'` ile yazılır).
let c = 'z';
let z: char = 'ℤ';
let heart_eyed_cat = '😻'; // Unicode destekler!
---
B. Compound (Bileşik) Tipler
Birden fazla değeri tek bir tip altında toplar.
1. Tuple (Demet)
Farklı tiplerdeki birden fazla değeri bir arada tutar. Sabit uzunluktadır.
fn main() {
let tup: (i32, f64, u8) = (500, 6.4, 1);
// Destructuring (Elemanlara ayırma)
let (x, y, z) = tup;
println!("y değeri: {}", y);
// Indeks ile erişim
let beş_yüz = tup.0;
let altı_nokta_dört = tup.1;
}
2. Array (Dizi)
Aynı tipteki birden fazla değeri bir arada tutar. Uzunluğu sabittir. (Dinamik uzunluk için ileride `Vector` konusunu göreceğiz).
fn main() {
let a = [1, 2, 3, 4, 5];
let b: [i32; 5] = [1, 2, 3, 4, 5]; // Tip ve eleman sayısı belirtme
let c = [3; 5]; // [3, 3, 3, 3, 3] oluşturur.
// Elemana erişim
let birinci = a[0];
}
> Güvenlik Notu: Eğer Rust'ta bir dizinin sınırları dışındaki bir indekse erişmeye çalışırsanız (örn: 5 elemanlı dizide `a[10]`), program derlenir ama çalışma zamanında panic verir (runtime panic). Bellek ihlaline izin verilmez!
---
📝 Bölüm Özeti ve Gelecek Bölüm 🔮
Bu bölümde Rust'ın bellek güvenliği felsefesinin temellerini oluşturan mutability mantığını, değişken gölgeleme (shadowing) mekanizmasını ve temel veri tiplerini inceledik.
👉 Bölüm 3'te Bizi Ne Bekliyor?
• Fonksiyonlar (Functions) ve Parametreler
• Expressions (İfadeler) vs Statements (D
eyimler)
• Akış Kontrolleri (`if / else`, `loop`, `while`, `for`)
Sorularınızı konu altından iletebilirsiniz. Bir sonraki bölümde görüşmek üzere! 🦀✨
