Ders: #01 — Web teknolojilerinin çalışma mantığı ve temel mimari
Merhaba sevgili dostum, Allahın'da izni ile C programlama ile web geliştirme serisinin ilk dersiyle başlıyoruz, bu dersin sonunda tarayıcıya bir alan adı yazdığında arka planda hangi sistemlerin çalıştığını, verinin hangi aşamalardan geçtiğini ve C ile geliştireceğimiz web sunucusunun bu mimaride nerede durduğunu anlayacaksın.
1. WEB TEKNOLOJİSİ NEDİR ?
Web teknolojileri, internet üzerinden bilgi paylaşımını, veri alışverişini ve uygulamaların çalışmasını sağlayan teknolojilerin bütünüdür. Bir web sitesini düşündüğümüzde genellikle karşımıza bir tasarım çıkar. Menu alanalrı, görseller, yazılar, butonlar, giriş ve kayıt formları, kullanıcı pannelleri gibi.Merhaba sevgili dostum, Allahın'da izni ile C programlama ile web geliştirme serisinin ilk dersiyle başlıyoruz, bu dersin sonunda tarayıcıya bir alan adı yazdığında arka planda hangi sistemlerin çalıştığını, verinin hangi aşamalardan geçtiğini ve C ile geliştireceğimiz web sunucusunun bu mimaride nerede durduğunu anlayacaksın.
1. WEB TEKNOLOJİSİ NEDİR ?
Ancak bunlar web sisteminin yalnızca görünen kısmıdır. Arka planda çok daha kapsamlı bir yapı çalışır.
Örneğin SpyHackerz formuna girdiğini düşünelim. Tarayıcına spyhackerz.org yazdığında şu işlemler gerçekleşir :
1. Tarayıcı, yazdığın alan adının hangi sunucuya karşılık geldiğini öğrenir.
2. Sunucuyla iletişim kurmak için ağ bağlantısı oluşturur.
3. HTTP protokolü üzerinden bir istek gönderir.
4. Sunucu gelen isteği değerlendirir.
5. Gerekirse veritabanından bilgi alir.
6. isteğe uygun bir HTTP yanıtı oluşturur.
7. tarayıcı gelen yanıtı işler ve sayfayı görüntüler.
Yani ekranda gördüğün bir web sayfası, arka planda geröekleşen birçok farklı işlemin sonucudur. Unutmayalım web geliştirmek yalnızca sayfa tasarlamak değildir. Birbirleriyle iletişim kuran sistemleri tasarlamak ve yönetmektir.2. Sunucuyla iletişim kurmak için ağ bağlantısı oluşturur.
3. HTTP protokolü üzerinden bir istek gönderir.
4. Sunucu gelen isteği değerlendirir.
5. Gerekirse veritabanından bilgi alir.
6. isteğe uygun bir HTTP yanıtı oluşturur.
7. tarayıcı gelen yanıtı işler ve sayfayı görüntüler.
2. WEB MİMARİSİ NEDİR ?
Web mimarisi, bir web uygulamasının hangi bileşenlerden oluştuğunu, bu bileşenlerin nasıl çalıştığını ve birbiriyle nasıl iletişim kurduğunu tanımlar. Bir web uygulamasını temel olarak üç ana katmanda inceleyebiliriz.
1. Presentation Layer --->---> Kullanıcı arayüzü ---- HTML, CSS, JavaScript
2. Application / Business Logic Layer ---> C ile geliştireceğimiz web sunucusu
3. Data Layer --->---> Veri depolama ---- SQLite, PostgreSQL, MySQL
Bu üç katman birbirinden farklı sorumluluklara sahiptir.
2.1 Presentation -- sunum katmanı : Kullanıcının doğrudan etkileşim kurduğu bölümdür. Web sayfasının tasarımı, formlar, menu ve butonlar, kullanıcıya gösterilen bilgiler, tarayıcıdaki etkileşimler bunların hepsi burada gerçekleştirilir. Bu katmanda temel olarak HTML,CSS ve gerektiğinde javascript kullanılır.
Burada şuna netlik kazandıralım sevgili ve değerli dostlarım HTML ve CSS, C sunucumuzun yerine geçmez. Trayıcının görüntülediği arayüzü oluşturur.
2.2 Application Layer -- Uygulama katmanı : Burası sistemin karar mekanizmasıdır. Kullanıcı giriş yapmak istediğinde kullanıcı mevcutmu, parola doğru mu, bu kullanıcının işlem yapma yetkisi varmı, istenen sayfa mevcutmu, hangi veriler kullanıcıya gönderilmeli gibi sorular ve daha fazlası burada değerlendirilir.
İşte C ile geliştireceğimiz HTTP sunucusu ve uygulama mantığı bu katmanda yer alacak.
2.3 Data Layer -- Veri katmanı : Uygulamanın ihtiyaç duyduğu bilgilerin saklandığı bölümdür. Kullanıcı bilgileri, forum konuları, mesajlar, kullanıcı oturumları, sistem ayarları gibi bilgiler burada saklanır. Bu verileri SQLite gibi bir veritabanında saklayabiliriz. Bir kullanıcı giriş yaptığında uygulama katmanı veritabanına sorgu gönderir, sonucu değerlendirir ve tarayıcıya yanıt oluşturur.
3. WEB SİSTEMLERİNİN TEMEL BİLEŞENLERİ
Şimdi web mimarisini oluşturan önemli teknolojileri ayrı ayrı inceleyeli.3.1 Web browser -- Web tarayıcısı : Tarayıcı, web kaynaklarını görüntülemek ve web uygulamalarıyla etkileşim kurmak için kullanılan bir istemci yazılımıdır. Google Chrome, mozilla firefox, microsoft edge ve safari bu tarayıcılara örnek olarak verilebilir.
HTTP ve HTTPS iletişimi kurmak, HTML belgelerini ayrıştırmak, CSS kurallarını uygulamak, javascript kodlarını çalıştırmak, görselleri ve diğer kaynakları yüklemek ve kullanıcı etkilişimlerini yönetmek gibi birçok görevleri mevcuttur tarayıcıların.
Mesela sunucumuz tarayıcıya HTML gönderdiğinde tarayıcı bu HTML kodunu alır ve ekranda görüntülenebilecek bir belgeye dönüştürür.
3.2 Web server -- Web sunucusu : Web sunucusu istemcilerden gelen HTTP isteklerini karşılayan bir yazılımdır. Yygın web sunucularına nginx, apache web server, microsoft ııs, caddy gibi örnekler verebiliriz. Bu sunucular HTTP isteklerini kabul eder, dosyaları sunar veya uygulamalara istek aktarır.
Bizim projemizde bunlardan farklı olarak kendi HTTP sunucumuzu C ile geliştireceğiz.
bu noktada bir ayrım yapmakta fayda var :
Web server ---> HTTP iletişimini yöneten sunucu yazılımı.
Application server ---> Uygulamanın iş mantığını çalıştıran bileşen.
Database server ---> Veritabanı hizmetini sağlayan sistem.
Küçük bir projemizde bu görevlerin bazılarını tek bir C programı içinde birleştirebiliriz.
3.3 DNS -- Domain Name System : Bilgisayarlar ağ üzerinde birbirleriyle IP adresleri aracılığıyla iletişim kurar. Ancak insanların IP adresleri yerine alan adlarını hatırlaması daha kolaydır. Mesela spyhackerz.org alan adının arkasında bir IP adresi bulunur.
DNS, alan adlarının IP adresleriyle eşleştirilmesini sağlayan isim çözümleme sistemidir diyebiliriz.
Basit bir örnek :
spyhackerz.org ---> 203.0.113.10
DNS olmasaydı web sitelerine erişmek için IP adreslerini bilmemiz gerekirdi. DNS sorguları genellikle UDP 53 portunu kullanır bazı durumlarda TCP 53 de kullanır.
3.4 Hosting ve VPS : Bir web uygulamasını yalnızca kendi bilgisayarında çalıştırmak, onun herkes tarafından erişilebilir olduğu anlamına gelmez. Uygulamayı internete açmak için erişilebilir bir sunucu ortamına ihtiyaç duyarız.
Bunun için iki temel seçeneğimiz var :
Hosting : Sğlayıcının sunduğu hazır web barındırma ortamıdır. Genellikle PHP gibi desteklenen teknolojilere göre sınırlandırılmıştır.
VPS ( Virtual Private Server ) : Sanallaştırma teknolojisiyle oluşturulmuş işletim sistemi ve sunucu yönetimi üzerinde daha fazla kontrol sağlayan sanal bir sunucudur.
bizim C programlama dili ile geliştireceğimiz web sunucusu için Linux tabanlı VPS daha uygun olacaktır. Çünkü kendi derlediğimiz programı çalıştırabilir, portları ve sistem servislerini yönetebiliriz.
3.5 Database -- Veritabanı : Veritabanı, uygulamanın verilerini düzenli bir biçimde saklamasını ve gerektiğinde bu verilere erişmesini sağlar.
Örneğin bir forum uygulamasında :
SQL:
USERS
-----------------
id
username
email
password_hash
TOPICS
-----------------
id
title
content
user_id
created_at
4. URL YAPISI VE WEB ADRESLERİNİN ÇALIŞMA MANTIĞI
Bir web sitesine girdiğimizde tarayıcıya yazdığımız adresin belirli bir yapısı vardır.
Code:
https://site.com:443/users/profile?id=25
Code:
https ---> iletişim protokolü
site.com ---> Domain
443 ---> Port
/users/profile ---> Path
id=25 ---> Query parameter
Örneğin:
/users/profile ---> Sunucuda kullanıcı profilini görüntüleyen bir rotaya karşılık gelebilir.
id=25 ---> Hangi kullanıcının profilinin istenildiğini belirten bir parametre olabilir.
Biz ilerleyen derslerde C programlama dili ile kendi URL yönlendirme sistemimizi geliştireceğiz.
Tıpkı bu örnekte olduğu gibi
C:
if (strcmp(path, "/") == 0) {
// Ana sayfamız
}
else if (strcmp(path, "/login") == 0) {
// Giriş sayfamız
}
else if (strcmp(path, "/register") == 0) {
// Bu da kayıt sayfamızın yönlendirmesi
}
5. BİR WEB SİTESİNE GİRİLDİĞİNDE GERÇEKLEŞEN TÜM İŞLEMLER
Şimdiye kadar öğrendiğimiz kavramları birleştirelim. Tarayıcıya https://spyhackerz.org yazdığımızı düşünelim ve bu işlemin arka planda nasıl gerçekleştiğine hep beraber bakalım.
Code:
1. URL ANALİZİ ---> Tarayıcı alan adını, protokolü ve istenen kaynağı belirler.
2. DNS ÇÖZÜMLEMESİ ---> Alan adının karşılık geldiği IP adresi bulunur.
3. TCP BAĞLANTISI ---> HTTP/1.1 veya HTTP/2 gibi TCP kullanan protokollerde sunucuyla TCP bağlantısı kurulur. HTTP/3 ise QUIC üzerinden çalişir.
4. TLS EL SIKIŞMASI ---> HTTPS kullanıyorsa güvenli iletişim için TLS bağlantısı oluşturulur. HTTPS/3' te TLS 1.3, QUIC ile bütünleşiktir.
5. HTTP REQUEST ---> Tarayıcı sunucuya isteğini gönderir.
6. REQUEST PROCESSİNG ---> Sunucu isteği okur, analiz eder ve gerekli işlemleri yapar.
7. DATABASE INTERACTİON ---> Gerekiyorsa veritabanından bilgi alınır veya veritabanına bilgi kaydedilir.
8. HTTP RESPONSE ---> Sunucu durum kodu, başlıklar ve içerikten oluşan yanıtı gönderir.
9. BROWSER RENDERİNG ---> Tarayıcı HTML, CSS ve JavaScript dosyalarını işleyerek sayfayı görüntüler.
Bu süreç, bir web sitesine erişimin temel çalışma mantığıdır. Ancak gerçek hayatta DNS önbelleği, bağlantıların yeniden kullanılması, CDN, proxy, önbellek ve tarayıcının ek kaynakları yuklemesi gibi başka işlemlerde devreye girebilir.
Evet sevgili dostlarım Görüldüğü üzre pek bir karmaşık yanı yoktur. En yalın haliyle size bu dersi anlatmaya çalıştım. Umarım beğenirsiniz.
Ders ile alakalı Görüşlerinizi bekliyor olacağım. Başka bölümlerde görüşmek üzere...
🔒 Bu içeriği görmek için giriş yapın